Windows’un Bilinmeyen Dünyası
Bu yazıda Windowsun bilinmeyen yönlerini ve gizli komutlarını bulabilirsiniz.

Windows’un herkes tarafından bilinen basit ve kullanışlı ara yüzünün
gerisinde, parametrelere dayalı çok sayıda komut yatar. Bu nedenle,
profesyonellerle amatörleri birbirinden ayıranın aslında çok ince bir
çizgi olduğunu söyleyebiliriz. Sizlerden gelen mektuplar ve e-postalar
da gösteriyor ki, Windows içerisinde sunulan birçok komut, gerçekte pek
az kişi tarafından biliniyor ve bu nedenle çoğu basit sorunun çözümü,
farklı firmaların geliştirdiği, hatta bazen bir hayli yüksek fiyatlarla
satılan araçlarda aranıyor. Bu durumda ortaya çıkan tablo ise
kullanıcıların bilinçsiz davranışları sonucu katlandıkları maliyetleri
ortaya koyuyor: Geçtiğimiz yıl Avrupa’da büyük şirketler arasında
yapılan bir araştırma, firmalarda sırf Windows içerisinde yer alan
komutlardan haberdar olunmadığı için yapılan harcamaların yüz binlerce
doları aştığını gösteriyor.


Windows’un sadece uzmanlarca tanınan bu komutları arasında yerel ağda
konforlu biçimde sohbet etmeyi sağlayan Winchat’ten tutun da,
programlar arası özel iletişim kanalı sayesinde performans artışı
sağlayan Ddeshare’e kadar çok sayıda kullanışlı araç yer alıyor.
Profesyonelliğe uzanan yolda sizlere yardımcı olacak tüm Windows
komutlarını bu yazıda sizler için bir araya getirdik.Programlar arasında veri alışverişi


DDESHARE.EXE: Microsoft, Windows’un önceki
sürümlerinde programlar arasında veri alışverişini sağlamak üzere
Dynamic Data Exchange (DDE) tekniğini geliştirdi. Bu sayede programlar
bir ya da daha fazla DDE kanalı üzerinden birbirleriyle iletişim
kurabiliyor. İletişim için gerekli görülen tek şart ise programların
aynı bilgisayar üzerinde çalışıyor olması. Çünkü ağ üzerinden iletişime
önceleri izin verilmiyordu, ancak daha sonra Windows uyumlu bir araç
yardımıyla buna da imkan sağlandı.DDE tekniğinin kullanımı, yeni
geliştirilen programlar ile birlikte her geçen gün yaygınlaşıyor. Bu
yüzden, Windows XP altında da ağ erişimi için DDE paylaşım araçlarına
(DDESHARE.EXE) yer veriliyor. Programın başlatılmasının ardından,
belirli programların aynı bilgisayar üzerinde veya ağ üzerindeki diğer
bilgisayarlarda çalışan programlarla iletişim kurmasını ve dosyaları
ortak kullanmalarını sağlayabilirsiniz. Araç ile uzaktan erişim için
güvenlik sınırlamaları oluşturabilir veya belirli kullanıcıların ya da
kullanıcı gruplarının DDE paylaşımına katılabilmelerini
sağlayabilirsiniz. DDE paylaşımı, başlı başına NETDDE hizmeti gibi
çalışır. Paylaşım aracına ise sadece ayarlar için ihtiyaç duyulur.
Sürücü doğrulama yöneticisi
VERIFIER.EXE: Çoğu zaman sistem çökmelerinin veya
programların sorun çıkarmasının başta gelen nedeni hatalı sürücülerdir.
Windows altında çalışan “Sürücü Doğrulama Yöneticisi” (VERIFIER.EXE)
yardımıyla, sorunları analiz ederek üstesinden gelebilir ve hatalı
sürücüleri silebilirsiniz.

Dikkat! Sürücü doğrulama yöneticisi ile çalışırken Windows’un derinliklerine etki edebileceğinizi unutmayın.
Yerel ağda dahili sohbet aracı
WINCHAT.EXE: Yerel ağınızda dahili e-posta alt
yapısı kurulu bulunmasına rağmen, XP ağ üzerinden iletişim kurulması
için gerekli araçları da sunuyor. Bu gibi durumlarda, pek çok kullanıcı
tarafından bilinmeyen sohbet aracı (WINCHAT.EXE) yardımınıza koşuyor.
Başlat / Çalıştır penceresi üzerinde komut satırına “winchat.exe” yazıp
Tamam’a tıklayarak programı başlatın.

Programın çalıştırılmasının hemen ardından, ekrana iki adet boş ve
farklı alandan oluşan program penceresi gelir: Pencerenin üstündeki
alanda kendi yazdığınız metinler, altındaki alanda ise iletişim kurulan
diğer kullanıcının yazdığı metinler görülür. Çevirmeli tuş takımı
simgesine tıkladığınızda ise, ağ üzerinde mevcut tüm bilgisayarların
sıralandığı bir liste karşınıza gelir. Bağlantı kurulmasını istediğiniz
bilgisayarı seçip Tamam’a tıklayın. Karşı yöndeki bilgisayar
kullanıcısının iletişim kurması için, aktif hale gelen Gelen bir
aramayı yanıtla simgesine tıklaması gerekir. Artık ağ üzerindeki
kullanıcılarla daha hızlı iletişim kurabilirsiniz. Sohbeti sonlandırmak
içinse en sağdaki simgeye tıklamanız yeterli olacaktır.
Windows’un bilinmeyen sistem kilidi
SYSKEY.EXE: Windows XP, NT4 veya 2000 gibi NT
tabanlı diğer işletim sistemleri, nispeten “basit” Windows olarak
adlandırılan Windows 95, 98 veya Me’den farklı olarak, kullanıcının
mutlaka oturum açmasını gerektiriyor. Bu durumda bile, örneğin dizüstü
bilgisayarınız çalındığında sisteme kayıtlı parolaların güvenliğinden
şüphe edebilirsiniz. Çünkü bu bilgisayara erişimi olan kötü niyetli
biri, NT sisteminin güvenliğini aşabilir. Windows NT ve 2000 altında bu
parolalar Security Managers (SAM) veritabanında saklanır.

Parolalar %windir%\\\\System32\\\\Config klasöründe yer alan SAM dosyasında,
karışık değerler halinde yer alır. Bu nedenle Windows XP, 2000 ve
Windows NT4’ün Service Pack 3 güncellemesinden itibaren sistem
güvenliği için yenilikler gündeme geliyor. SAM veritabanını şifreleyen
SYSKEY.EXE programı, sistem için kilit oluşturur.

Programı başlattıktan hemen sonra Güncelleştir üzerine tıkladığınızda, SYSKEY.EXE üç farklı güvenlik seçeneği sunar:

Başlatma Parolası altında bir parola belirleyebilirsiniz. Bu sayede,
sistemin açılışı sırasında oturum açma parolasından önce Syskey
parolanızın girilmesi gerekir. Buna karşılık Sistemin ürettiği parola
alanında yer alan Başlangıç Anahtarını Yerel Olarak Sakla” seçeneği,
yüksek konfora rağmen düşük güvenlik sunar. Burada Syskey tarafından
parola sorgulaması yapılır, doğru yanıt alındığında SAM dosyası
otomatik olarak deşifre edilir ve oturumun açılması sağlanır.

Diğer seçeneklere kıyasla, Başlangıç Anahtarını Diskette Sakla seçeneği
daha güvenlidir. Bu seçenek işaretlendiğinde, Syskey, SAM şifresini bir
diskete kaydeder. Anahtar, 16KB boyutundaki STARTKEY.KEY dosyasından
oluşur. Ancak ileride PC’nizin açılışı için bu dosyanın yer aldığı
diskete ihtiyaç duyulur. Güvenlik açısından, bu disketin bir kopyasını
oluşturun ve güvenilir bir ortamda saklamalısınız. Bu, unutkan
kullanıcılar için büyük bir risk: Eğer Syskey disketinizi evde
unutursanız, yolculuk sırasında dizüstü bilgisayarınız sizin için büyük
bir yükten başka bir şey olmayacaktır.

Tüm karakterlerin görüntülenmesi
CHARMAP.EXE: Trademark simgesinden Ohm işaretine,
Peseta’dan Euro ve Yen para birimi işaretlerine kadar birçok karakter,
çoğu zaman klavye üzerinde direkt olarak erişim tuşları bulunmadığı
için yazılamayabilir. Ancak Windows, yazı tipleri içerisinde yer alan
bu karakterlerin kullanılması için basit bir araç sunuyor. Karakter
Eşlem aracı, yazı tipleri içinde yer alan tüm karakterlerin
görüntülenmesini ve kopyalanarak farklı metinlerde kullanılmasını
sağlar. Gelişmiş Görünüm tuşuna tıklayarak karakterlerin gruplanmasını
kolaylaştırabilirsiniz. Grupla menüsünden Unicode Alt aralığı’nı seçin.
Bu sayede ekrana gelen Grupla penceresinden, örneğin yazı tipini
oluşturan karakterler arasından sadece Latin harflerinin, genel
noktalama işaretlerinin, para birimlerinin, üst/alt simgelerin, sayı
biçimlerinin, matematik işlemlerinin, sembol ve dingbat’lerin, Yunanca
veya Arapça harflerin görüntülenmesini sağlayabilirsiniz. Ayrıca
seçilen karakterin tanımı, pencerenin altındaki bilgi satırında
görülebilir. Aradığınız karakteri listede bulduktan sonra üzerine
tıklayarak seçmeniz ve Kopyala tuşuna tıklamanız yeterli olacaktır. Bu
menüye Başlat > Tüm Programlar > Donatılar > Sistem Araçları
> Karakter İşlem ‘e tıklayarak da ulaşabilirsiniz.
Pano Defteri Görüntüleyicisi
CLIPBRD.EXE: Kullanıcılar Windows panosunu çoğu kez
farkına varmadan kullanırlar. Buna rağmen CLIPBRD.EXE komutu ve CLP
dosyaları pek bilinmez. Oysa Windows Gezgini veya uygulamalar
üzerindeki Düzen / Kopyala ve Düzen / Kes komutları tamamen Windows
panosu üzerinden gerçekleştirilir. [Print Scrn] tuşuna basılarak alınan
ekran görüntüleri de yine bu panoda saklanır. Windows, bu araç
sayesinde aynı zamanda hafızaya kopyalanan içeriğin, ileride
kullanılmak üzere CLP uzantılı dosyalar biçiminde saklanmasına da
olanak sağlar. Örneğin [Ctrl] + [C] tuşlarına tıklayarak kopyaladığınız
içeriği sonradan kullanmak üzere bir dosyaya kaydetmek için Başlat /
Çalıştır üzerinden “clipbrd.exe” komutunu çalıştırmanız ve Pano Defteri
Görüntüleyicisi penceresinden Dosya menüsünden Farklı Kaydet üzerine
tıklamanız yeterlidir.
Komut satırının bilinmeyen yüzü
CMD.EXE: Windows 2000, XP ve Server 2003 altında
komut satırına erişim için kullanılan bu komutun Windows 98 / Me
işletim sistemleri altındaki karşılığı, command.com olarak
bilinir.Genelde Başlat / Çalıştır menüsü üzerinden DOS komut satırına
erişim için kullanılır. Ancak kullanışlı birçok parametreden pek az
kişi yararlanabilir. Aşağıda parametreleri ve açıklamalarını
bulabilirsiniz: /C Dizenin belirttiği komutu yürütüp sonlandırır

/K Dizenin belirttiği komutu yürütüp kalır

/S Dizenin /C ya da /K (bkz aşağı) sonrasında davranışını değiştirir

/Q Yankıyı kapatır

/D Kayıt defterinden (bkz. aşağı), AutoRun komutlarının çalıştırılmasını devre dışı bırakır

/A Bir boru ya da dosyaya giden iç komutların çıktısının ANSI olmasını sağlar

/U Bir boru ya da dosyaya giden iç komutların çıktısının Unicode olmasını sağlar

/T:fg Ön plan/arka plan renklerini ayarlar (daha çok bilgi için bkz. COLOR /?)

/E:on Komut uzantılarını etkinleştir (bkz. aşağı)

/E:off Komut uzantılarını devre dışı bırak (bkz. aşağı)

/F:on Dosya ve dizin adı tamamlama karakterlerini etkinleştir (bkz. aşağı)

/F:off Dosya ve dizin adı tamamlama karakterlerini devre dışı bırak (bkz. aşağı)

/V:on Geciken çevre değişkeni genişlemesini sınırlayıcı kullanarak etkinleştir

/V:off Geciken çevre değişkeni genişlemesini devre dışı
bırak’&&’ komut ayırıcısı tarafından ayrılmış birden çok
komutun, tırnak işaretiyle belirlenmişse kabul edileceğini unutmayın.
Ayrıca, uyumluluk için /X, /E:on ile aynı; /Y, /E:off ile aynı; /R ise
/C ile aynıdır. Diğer tüm anahtarlar göz ardı edilir. /C ya da /K
belirtilirse, anahtardan sonraki komut satırının kalanı bir komut
satırı olarak işlenir; tırnak (”) karakterleri işlenirken,

aşağıdaki mantıktan yararlanılır:1. Aşağıdaki koşulların tümü yerine getirilirse, komut satırındaki tırnak karakterleri tutulur:

- Hiçbir /S anahtarı yok

- En azından iki tırnak karakteri

- İki tırnak karakteri arasında hiçbir özel karakter yok; <>()@^|

- İki tırnak karakterleri arasında bir ya da birden çok boşluk karakteri var

- İki tırnak karakteri arasındaki dize çalıştırılabilir bir dosyanın
adıdır.2. Yoksa, eski davranış ilk karakterin bir tırnak karakteri olup
olmadığını görüp, bu durumda öncü karakteri sıyırıp toplu iş
dosyasındaki son tırnak karakterini kaldırarak, son karakterden sonraki
metni tutar.

Komut uzantıları aşağıdaki komutlara değişiklik ve/veya eklemeyi
içerir:DEL ya da ERASE, COLOR, CD ya da CHDIR, MD ya da MKDIR, PROMPT,
PUSHD, POPD, SET, SETLOCAL, ENDLOCAL, IF, FOR, CALL, SHIFT, GOTO,
START, ASSOC, FTYPE

Not : Belirli ayarları almak için komutadı /? yazıp özelliklerini
görüntüleyin.Geciken çevre değişkeni genişletmesi varsayılan olarak
etkinleştirilmemiştir. Geciken çevre değişkeni genişletmesini, /V:ON ya
da /V:OFF anahtarıyla tüm CMD.EXE’nin belirli etkinleşmelerini
etkinleştirip devre dışı bırakabilirsiniz.Tamamlama /F:ON anahtarıyla
etkinleştirildiyse, kullanılan iki denetim karakterinden, [Ctrl-D],
dizin adı tamamlaması için kullanılırken, [Ctrl-F] ise dosya adı
tamamlaması için kullanılır.

Denetim karakterlerinden birini girdiğinizde, tamamlama etkin duruma
getirilir. Tamamlama fonksiyonu, yol dizesini imlecin sol yanına
getirip, hiçbiri hazırda değilse bir joker karakteri ekleyip eşleşen
bir yol listesi oluşturur. Ardından ilk eşleşen yol görüntülenir.
Hiçbir yol eşleşmezse, bip sesi verir ve görüntüden çıkar. Sonra, aynı
denetim karakterine tekrar basılırsa eşleşen yol listesinde ilerlenir.
Shift tuşuyla denetim karakterine basmak, listede geriye doğru
ilerlemeye neden olur. Satırı herhangi bir şekilde düzenleyip denetim

karakterine yeniden bastığınızda, kaydedilmiş eşleşen yol listesi
bırakılıp yeni bir tanesi üretilir. Dosya ile dizin tamamlama arasında
geçiş yaptığınızda aynısı olur. İki denetim karakteri arasındaki tek
fark, dizin tamamlama karakteri yalnızca dizin adlarıyla eşleşirken,
dosya tamamlama karakteri hem dosya hem dizin adlarını eşleştirir.
Dosya tamamlaması, (CD, MD ya da RD gibi) herhangi bir yerleşik dizin
komutunda kullanılırsa dizin tamamlaması kabul edilir.

Tamamlama kodu, boşluk ya da diğer özel karakter içeren dosya adlarını,
eşleşen yolun başına ve sonuna tırnak işareti koyarak doğru şekilde
işler. Ayrıca, yedekledikten sonra bir satırdan tamamlamayı etkin
duruma getirirseniz, tamamlanma noktasındaki imlecin sağındaki
etkinleşmiş metin atılır.

Tırnak gerektiren özel karakterler ise şunlardır: &()[]{}^=;!’+,`~
Windows Hatalarının Denetimi
DRWTSN32.EXE: Dr. Watson, bilgisayarınızda
çalıştırılan herhangi bir programda hata oluştuğunda, hata ile ilgili
bilgilerin görüntülenmesini sağlayan bir hata kodlayıcısıdır. Teknik
destek grupları bu bilgiler ışığında program hatasının kaynağını
öğrenebilirler. Dr. Watson, hata ile karşılaşıldığında “Drwtsn32.log”
adında bir dosya oluşturur ve bu dosya teknik servis sorumlularına
farklı yollarla ulaştırılabilir. Not: Windows XP, bilgisayarınızın hem
kullanıcı modu hem de çekirdek modu (“stop” hata mesajları veya mavi
ekranda görüntülenen hata mesajları) hatalarının gözlenmesini sağlayan
bir hata bildirim hizmeti sunar. Bu hizmet, hatalarla karşılaşıldığında
raporlarının Microsoft’a gönderilmesini sağlar. Microsoft Destek
Uzmanlarının bilgisayarınızda oluşturulan hata raporlarına erişimi
mümkün olmadığından, tüm hatalar gizli ve kimliksiz biçimde saklanır ve
hata raporlama hizmeti sayesinde, internet üzerinden Microsoft’a
gönderilir.
Yazı Tiplerini Kendiniz Tasarlayın
EUDCEDIT.EXE: Bu uygulama, sistemde kurulu yazı
tipleri üzerinde yer alan karakterlerin değiştirilmesine olanak tanır.
Örneğin bir yazı tipi dosyası içerisinde derece simgesi yer almıyorsa,
bir tane yaratabilir ve sanal olarak TTF dosyasına bağlayabilirsiniz.
Hatta kendi resminizi bile biraz küçültüp yazı tipi karakterleri
arasına ekleyebilirsiniz.
Görme Bozuklukları İçin Büyüteç
MAGNIFY.EXE: Gerçek hayatta büyüteç, görme
bozukluğu olan kullanıcılara en az seviyede işlevsellik sağlamak için
hazırlanmış pratik bir araçtır. Görme bozukluğu olan birçok kullanıcı,
günlük kullanım için Windows altında daha fazla işlevselliği olan bir
büyütme hizmetine ihtiyaç duyar. Büyüteç aracını başlattığınızda ekrana
gelen ayar penceresi üzerinden, büyütme düzeyi ve büyütecin izlediği
odak noktası belirlenebilir. Ayrıca Başlat / Çalıştır menüsü üzerinden
ACCWIZ komutunu çalıştırarak, Erişilebilirlik Sihirbazı üzerinden
Windows’un görme, duyma ve hareket gereksinimleriniz için
yapılandırılmasını sağlayabilirsiniz.
Özel Arşivlerin Hazırlanması
IEXPRESS.EXE: Windows Millennium sürümü içerisinde
de yer alan bu araç, geliştirdiğiniz uygulamaların otomatik olarak
açılmasını ve sisteme kurulmasını sağlayacak bir sihirbaz sunuyor.
Başlat / Çalıştır penceresi üzerinden IEXPRESS.EXE uygulamasını
çalıştırın. Eğer hata mesajıyla karşılaşırsanız Windows sürümünüzde bu
programın yer almadığı anlaşılır. Program başlatıldığında, kurulum
paketi hazırlamak için başka bir yazılıma ihtiyacınız olmadığını
göreceksiniz. Hatta bu programı Winzip benzeri arşiv programları yerine
kullanabilirsiniz.
Sistem Bilgisi
WINMSD.EXE: Bu komut, bilgisayarınızda yer alan
donanımlar ve uygulamalar hakkında ayrıntılı bilgiler sunar. “Donanım
Kaynakları”, “Bileşenler”, “Yazılım Ortamı”, “Internet Ayarları” ve
Office sürümlerine bağlı olarak, örneğin “Office 10 Uygulamaları”
benzeri ana başlıklar içerir. “Sistem özeti” ana başlığı altında ise
Windows ve sistem kaynakları hakkında genel bilgilere ulaşılabilir.
Windows XP Kurulum Yardımcısı
SETUPMGR.EXE: Kullanıcılar, işletim sisteminin
kurulumu sırasında basit soruların yanıtlanması için bile çoğu zaman
bir saate yakın zaman harcarlar. Üstelik yeni bilgisayar kullanıcıları
veya büyük şirketler için bu süreç dayanılmaz bir hal alabilir. Windows
ile standart olarak sisteme yüklenmeyen ancak Kurulum CD’sinde yer alan
Windows Kur Yöneticisi Sihirbazı aracı, kurulum sürecinde
karşılaşabileceğiniz bilgisayar adı, yönetici parolası, ağ ayarları ve
benzeri soruları önceden bir kez yanıtlayarak unattend.bat adlı dosya
altında toplamanızı sağlar. Windows Kur Yöneticisi’nin adım adım
kullanımını aşağıdaki kutucukta bulabilirsiniz.
Şifre ve Veri Temizleme Aracı
SYSPREP.EXE: Windows Kur Yöneticisi’ne benzer
biçimde, Deploy.cab dosyası içerisinde yer alan Sistem Hazırlama Aracı,
özellikle Windows XP Professional sürümünü tercih eden sistem
yöneticilerinin işini kolaylaştırıyor. Bu araç, tüm uygulamaların
kurulumu ve sistem ayarları tamamlandıktan sonra, imaj dosyası
oluşturulmadan önce bilgisayar adı, seri numaraları ve SID bilgileri
gibi tanımlayıcı verilerin silinmesini sağlıyor. Uygulama gerekli
adımları tamamladığında işletim sistemi paketlenip yedeklenmeye hazır
hale geliyor.
Adım Adım Kurulum Yöneticisi ile sistem kurulum otomasyonu
1-Windows XP CD’si üzerinden \\Support\\Tools klasörüne geçin.
DEPLOY.CAB dosyası üzerine farenin sağ tuşuyla tıklayın ve dosyaları
örneğin masaüstünde, Yönetim Araçları klasörüne açın.

2.Windows Kur Yöneticisi Sihirbazı’nı başlatmak için Yönetim Araçları
klasöründe Setupmgr.exe dosyasına çift tıklayın ve ardından İler’ye
tıklayın. Yeni bir yanıt dosyası oluşturun ve İleri’’ye tıklayın.

3-Windows Katılımsız Yükleme’yi seçin, İleri’ye tıklayın. İşletim
sistemi sürümü sorusunda Windows XP Home veya Professional sürümlerini
seçin, ardından tekrar İleri’ye tıklayın.

4-Tam Otomatik seçeneğini işaretleyin ve İleriye tıklayın. Kurulumun
yürütüleceği konumu belirleyin ve İleri’ye tıklayın. Lisans
sözleşmesini onaylayın ve tekrar İleri’ye tıklayın.

5-Windows Kur Yöneticisi penceresi üzerinden özel kurulum ayarlarınızın
tamamlanması sağlanır. Tüm gerekli bilgileri sırasıyla doldurun ve
ardından Son tuşuna tıklayın.

6-5. adımda belirlediğiniz klasöre geçin ve kurulumu başlatmak için
unattend.bat dosyasını çalıştırın. Bu işlem sırasında Windows XP
kurulum dosyalarının belirlenen konumda olması gerekir.