Bilgisayarınızı sıcaktan koruyun


Küresel ısınmayla beraber değişen iklim şartları ülkemizi de yakından
etkiliyor. 4 mevsimin yavaş yavaş kaybolduğu ülkemizde yazları hem uzun
hem de bunaltıcı sıcaklarla geçiriyoruz. Daha Mayıs ayının yarısında
Ağustos sıcaklarının görülmesi de iklim değişikliğinin önemli göstergelerinden biri.

Hava durumlarında 'Afrika sıcakları geliyor'
haberlerini sıkça duymaya başladığımız şu günlerde artık bilgisayar
kullanıcılarının yeni bir derdi var: Aşırı sıcakların bilgisayar
donanımları üzerine olası olumsuz etkileri...

Kullanıcıların
derdi boş yere değil aslında. Zira bilgisayar bileşenlerinin fazla
sıcaktan olumsuz yönde etkilendiği bilinen bir olaydır. Kışın
problem olmayan kasaiçi sıcaklık, yaz günlerinin kapıya dayandığı şu
günlerde kullanıcıların karşısına büyük bir problem olarak çıkıyor.

Her şeyin fazlası zarardır sözünden hareketle 'aşırı sıcaklığın' da bilgisayar bileşenlerine pek çok
olumsuz etkisi vardır. Sıcaklar, öncelikle bilgisayarınızdan daha az
verim almanıza ve sistem performansının gözle görülür bir şekilde
düşmesine neden olur.

Aşırı ısının zararı sadece sistem performansının düşmesine neden olmaz. Aşırı ısınmadan dolayı donanım bileşenleriniz uzun vadeli olarak zarar görürler ve biçilen ömürleri göreceli olarak kısalır.


Bilgisayar soğutma, adından da anlaşılacağı üzere aşırı sıcaktan
muzdarip donanım bileşenlerinizin sıcaklığını belirli bir seviyede
tutarak donanımlarınıza zarar vermesinin önüne geçmeye çalışır.
Sıcaklardan en olumsuz etkilenen donanım bileşenleri ise başta CPU olmak üzere, ekran kartları, çipsetler ve hard disklerdir.

Aşırı
ısınan kasalar ve donanım bileşenleri, daha önce de dile getirdiğimiz
gibi sistem performansını olumsuz yönde etkiler. Örneğin çok ısınan bir
işlemci, bilgisayarınızın yavaşlamasına ya da tamamen kapanmasına neden
olabilir. Burada önemli olan CPU sıcaklığını dengede tutabilmektir.

Aynı kural Hard disk, ekran kartı
gibi bileşenler için de geçerlidir. Örneğin Hard diskin aşırı ısınması,
o an için bilgisayarın kullanımını etkilemese de, ileriye dönük olarak
düşünüldüğünde söz konusu hard diskin ömrünün daha hızlı azaldığı söylenebilir.

Bu nedenle, özellikle yazın kavurucu sıcaklarında bilgisayarınızı mutlak suretle serin tutmanız gerekiyor.

Bu
makalemizde aşırı ısınan donanımlarınızı ferahlatacak bilgisayar
soğutma sistemlerini inceliyoruz. Şimdi soğutma sistemlerini daha
yakından tanıyalım:

Fanlar



Bilgisayar fanları kasanın içerisinde yer alır. Bu fanlar dışarıdaki
serin havayı içeri çekerken, içerideki sıcak havayı da dışarıya
gönderirler. Yani kasaiçi fanlar hava dolaşımını daha aktif bir şekilde sağlamaya çalışarak kasaiçi sıcaklığını belirli bir seviyede tutmaya çalışır.

Fanların dönüş hızı RPM
ile ölçülür ve performansı maksimum seviyeye çıkartmak isteyen
kullanıcılar daha büyük çaplı fanları tercih ederler. Bir fanın dönüş
hızı ile performansı birbiriyle doğru orantılıdır. Diğer bir deyişle
fanın dönüş hızı ne kadar fazlaysa, o fandan o kadar verim alınır ve sistem performansı da alınan verime göre daha fazla olur.

Ancak fanlar aynı zamanda çıkardıkları yüksek sesle de bilinirler. Fanın çıkardığı gürültü 'desibel'
olarak ölçülür ve fandan aldığınız verimin fanın çıkardığı sesle
doğrudan ilgisi vardır. Fan, soğutma konusunda gayet başarılı olabilir,
ancak bilgisayar kullanımı esnasında fandan gelen rahatsız edici ses,
fanın bu artısını gölgeleyecektir. Bu nedenle fan alırken etraflıca düşünmek gerekir.

Elbette zaman içinde temizlenmeyen kasaiçi fanların tozlanmasıyla beraber de bu rahatsız edici
sesler nüksedebilir. Bu durumda fandan tam olarak verim alınamadığı
gibi, aşırı gürültü yüzünden PC kullanıcıları da zor anlar
yaşamaktadır. Bu nedenle fanların belirli aralıklarla temizlenmesi
kaçınılmazdır.

Fanlar, kasaiçi sıcaklığı 10 dereceye kadar düşürebilmektedir. Tabii burada seçilen fanın kalitesi ve çapı, bu ölçümü yakından etkilemektedir.

Fanların,
işlemci fanları, grafik kartı fanları, çipset fanları (örneğin
anakartın üzerindeki çipsete takılan fanlar), Hard disk fanları ve PCI slot fanları gibi farklı çeşitleri vardır.

Şimdi de fanların çeşitlerini görelim:

Fan çeşitleri (1)

İşlemci fanları

CPU yani işlemciler
için geliştirilen CPU fanlar işlemcilerin ısısının belirli bir seviyede
tutulmasını sağlar. İşlemciler çalışma esnasında dahili elektrik
enerjisinden sıcaklık üretirler. CPU üzerindeki yük arttıkça, CPU daha çok çalışacaktır ve bu da CPU'ların daha fazla ısınmasına neden olacaktır. Aşırı ısınan CPU ise bilgisayarınızın stabil çalışmasını engelleyecektir. Bir işlemci fanı soğutucuyla beraber aşırı ısınmayı engellemeye çalışır.

Soğutucu,
CPU'nun hemen üzerinde yerleşmiş olan metal bir aygıttır. Bu aygıt
direkt olarak işlemcinin ısısını kendine çekerek işlemcinin soğumasına
katkıda bulunur.

Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi fanın kalitesi,
CPU fanının etkinliğini yakından etkileyecektir. Özellikle overclock
meraklılarının CPU fanları konusunda daha dikkatli ve seçici olması
gerekiyor. Piyasada bulunan her fanın soğutmada başarılı olamadığı bir
gerçek. Bu nedenle işlemcinizin ısınma durumuna bağlı olarak bir fan
seçimi yapmalısınız.

Güç kaynağı fanları

Güç
kaynağının en önemli bileşenlerinden biri hiç şüphesiz içinde
barındırdığı fandır. Eski PC'lerde, güç kaynağı fanları bilgisayarların
genel soğutmasında kullanılırdı ve bu yeterli gelirdi. Ancak bugünün
PC'lerinde güç kaynağı fanlarının artık yeterli gelmediği ve
donanımlara özel fanların tercih edildiği de bir gerçek.

Ekran kartı fanları



Eski ekran kartlarında
kullanılması elzem olmayan ekran kartı fanları, bugünün ekran
kartlarının vazgeçilmez bileşenlerinden biri olmuş durumda. Yüksek grafik
kartlarının yoğun olarak kullanıldığı zamanlarda (örneğin sistem
canavarı oyunları oynarken) ekran kartlarında aşırı ısınma gözlemlenir.
Bu aşırı ısınma ise ekran kartının veriminin düşmesiyle sonuçlanabilir.
Bu nedenle iyi bir ekran kartı fanı, ekran kartlarının vazgeçilmez bir
parçasıdır. Günümüzde Nvidia ve Ati'nin
geliştirdiği yüksek seviyedeki ekran kartlarının bazılarında fanlar da
yeterli gelmemektedir. Bu tip kartlarda daha gelişmiş soğutma
sistemleri kullanılır ve nispeten daha sessiz çalışırlar.

Çipset fanları

Çipset fanları,
çiplerin üzerinde yer alan, aşırı ısınmayı engellemeyi amaçlayan ufak
çaplı fanlardır. Anakartların üzerinde bulunan çipsetlerin bazılarında
anakart üreticileri, aşırı ısınmanın önüne geçmek için çipsetlerin
üzerine fan yerleştirmişlerdir.

Kasaiçi fan

Kasaiçi
fanlar, bilgisayarlarda genel soğutmaya yardım ederek hava akışını
sağlıklı bir şekilde yerine getirmekle yükümlüdür. Sistemin mantığı ise
basitçe kasaiçindeki mevcut sıcaklığın dışarı atılması ve dışarıdaki daha serin havanın kasaiçine alınmasından ibarettir.

Hava
dolaşımı ne kadar sağlıklı yapılırsa, donanım bileşenleri de o oranda
sağlıklı ve verimli bir şekilde çalışacaktır. Hava dolaşımının kusursuz
bir şekilde sağlanması sadece fanların elinde değildir. Örneğin,
kasaiçindeki kablo karmaşası fanların aktif bir
şekilde hava dolaşımını sağlamasını engeller; bu da kasaiçi sıcaklığın
hızla artmasına neden olur. Bunun yanında kasa fanlarının belirli
aralıklarla temizlenmesi gerekir.

Su soğutma



Fanlar size yeterli gelmiyorsa ve özellikle overclock tutkunu bir
bilgisayar kullanıcısıysanız ve fanların fazlaca gürültü kaynağı
olduğunu düşünüyorsanız fanlar sizi tatmin etmeyecektir. Bu durumda sulu soğutma yöntemiyle bilgisayarınızdan daha fazla verim alabilirsiniz.

Bilgisayarlarda kullanılan en iyi havayla soğutma yöntemleri dahi suyla soğutmanın performansına yaklaşamıyor. Su tabanlı sistemler overclock sınırlarını zorlamakla kalmıyor, çok da sessiz çalışlıyor.

Suyun
havadan daha yüksek bir soğutma etkisi olduğunu birçoğumuz okul
yıllarından hatırlayacaktır. Yoğunluğunun ve özgül ısısının düşüklüğü,
havanın birim hacimde taşıyabileceği ısı miktarının
suyunkine kıyasla çok daha az olmasına neden oluyor. Su soğutmalı
sistemler tam yük altında bile en iyi hava soğutmadan daha performanslı
olduğundan işlemci ömrü uzuyor. Bu sistem, doğrudan
su ile soğutulmayan bileşenlerin bile işine yarıyor, çünkü kasa
içerisinde dolaşan hava serin kalıyor ve su soğutmada temas
alanı ihtiyacı yüzlerce kat daha düşük.
Isı boru sistemi



¾'ünden fazlası su olan bir ısı borusu, metal bir
boru ile ısıyı bir noktadan diğerine taşır. Alçak basınçta tutulan
sıvının buharlaşma ısısı makul sıcaklık değerlerine indirgenir. Borunun
CPU ile temas etmesiyle su buharlaşmaya başlar ve ısı yavaş yavaş borunun daha soğuk olan bölümüne kaymaya başlar.

Geleceğin soğutma sistemi




Geleceğin soğutma sistemi deyince ilk akla gelen ürünlerden biri OCZ'nin CPU'lar için geliştirdiği 'HydroJet'
isimli likit soğutucusudur. Fiziksel olarak devasa bir CPU soğutucusuna
benzemekle birlikte ürünün en büyük avantajı sulu soğutma sistemleriyle
aynı performansa sahip olmasına rağmen içeriğinde komplike bir sistemin
olmaması ve likitleri PC'nizin içerisine taşıyan tüplerin bulunmaması.
Resimde görülen ise bu ürünün bir prototipi.